Projecten Vormend Onderwijs

Het lectoraat Vormend Onderwijs houdt zich bezig met verschillende projecten. De belangrijkste projecten zijn de Scan Vormend Onderwijs, Onderzoeksagenda i.s.m. Scope en het Centre of Expertise Persoonlijk Meesterschap.

Scan Vormend Onderwijs

Op basis van de inzichten die het lectoraat in de afgelopen jaren heeft verworven in de vorming van leerlingen, is er een scan Vormend Onderwijs ontwikkeld.

Vorig jaar heeft er een pilot van deze scan gedraaid op een aantal scholen, aan de hand waarvan er nog wat kleine verbeteringen in zijn aangebracht. De scan is volledig digitaal en dus op afstand af te nemen.

Als het team van een school de scan invult, krijgen zij een beeld van hoe het er bij hen op school voorstaat wat betreft de vorming van de leerlingen. Zit het team op een lijn wat betreft de aanpak van vorming? Welke vaardigheden zijn er in het team aanwezig en waarin willen jullie nog geschoold worden? Werkt vorming op allerlei gebieden in de school door? Wat heeft vorming met de identiteit van de school te maken? Naar aanleiding van de uitslag van de scan is het mogelijk om in een workshop of teamsessie met hulp van het lectoraat verder te gaan en te komen met vorming.

Gezamenlijke onderzoeksagenda met Scope

Het lectoraat ‘Vormend onderwijs’ is op dit moment volop bezig om samen met het samenwerkingsverband Scope (Scholen voor Christelijk Primair Onderwijs) een kennis- en onderzoeksagenda te ontwikkelen op het gebied van de vormingsfunctie van het onderwijs. Onderwijs heeft namelijk niet alleen tot taak om leerlingen de nodige kennis en vaardigheden bij te brengen, maar ook om hen voor te bereiden op hun eigen plek in de samenleving, er ligt een pedagogische opdracht bij het onderwijs om leerlingen te begeleiden op weg naar volwassenheid.
In ons programma maken wij steeds onderscheid tussen verschillende aspecten of dimensies van vorming:

  • Algemene vorming
  • Burgerschapsvorming
  • Persoonsvorming

Algemene vorming
Voor die taak van het onderwijs wordt sinds enige tijd weer de oudere term ‘Bildung’ van stal gehaald. Hier gaat het om een brede oriëntatie op de verschillende levenssferen en praktijken die aan ons dagelijks leven gestalte geven: cultuur, maatschappij, literatuur, kunst, sport, godsdienst, levensbeschouwing, filosofie. Ook hier kun je de vraag stellen op welke wijze het onderwijs met deze thema’s die niet direct de basisvaardigheden van het curriculum betreffen, omgaat.

Burgerschapsvorming
Een tweede belangrijke, ook wettelijk verankerde, taak van het onderwijs is de vorming van leerlingen tot actieve en geïntegreerde burgers van onze samenleving. Opmerkelijk is dat de overheid enerzijds duidelijke doelen stelt aan deze burgerschapsvorming, maar scholen anderzijds in hoge mate vrij laat hieraan zelf vorm te geven. De vraag die men daarbij kan stellen is in hoeverre scholen gebruik maken van deze vrijheid door zelf een duidelijke visie op burgerschapsvorming te ontwikkelen en er op een eigen manier vorm aan te geven in het curriculum.

Persoonsvorming
De laatste is misschien wel de meest basale: welke bijdrage kan het onderwijs leveren aan de groei van leerlingen naar zelfstandigheid (subjectificatie)? En wat vraagt die belangrijk taak van het onderwijs van leraren, hun persoonlijke meesterschap en hun betrokkenheid bij de persoonlijke ontwikkeling van kinderen.

Lees meer over het samenwerkingsverband Scope

Centre of Expertise Persoonlijk Meesterschap

Recent is het Center zijn tweede fase ingegaan: na een jaar verkenning van de problematiek rond Persoonlijk Meesterschap zijn nu vier projectgroepen aan de slag gegaan vanuit verschillende deelvragen. Bedoeling van al die deelprojecten is om het functioneren van professionals zodanig te verbeteren dat iedereen daar profijt van heeft: de organisaties waar professionals werken, de professionals in de manier waarop ze hun beroep kunnen invullen en de mensen voor wie deze professionals werken en voor wie het onderlinge vertrouwen heel belangrijk is.

Persoonlijk meesterschap in de opleiding
In deze projectgroep werken we aan de volgende onderzoeksvraag: ‘Op welke wijze kunnen lerarenopleidingen bijdragen aan de vorming van persoonlijk meesterschap van hun studenten?’
Het doel is om praktische tools en interventies te ontwikkelen voor de onderwijspraktijk. Hiervoor is ontwerponderzoek als aanpak gekozen.
Bij ontwerponderzoek wordt bestaande theorie en praktijkkennis gebruikt om ontwerprichtlijnen te kunnen opstellen. Deze worden vertaald naar concreet onderwijs dat vervolgens in de praktijk wordt uitgevoerd. De evaluatie van de nieuwe onderwijspraktijk levert weer theoretische kennis op in de vorm van getoetste en aangescherpte ontwerprichtlijnen.

Ervaringen
Tonnis Bolks en Tanja van der Vinne zijn als onderzoekers betrokken bij dit deelproject. Momenteel werken we in fase 1 (zie figuur 1) van het ontwerponderzoek. Het is een uitdaging om goed onderzoek te doen met een impact in de onderwijspraktijk en daarin bij te kunnen dragen aan de vorming van persoonlijk meesterschap van de studenten.

 

Figuur 1. De vier fasen van ontwerponderzoek (naar Andriessen (2011) en McKenny & Reeves (2012))

Meesterschap in de opleiding
CEPM en vormend onderwijs deelprojecten in kaart
Lees meer over CEPM