Studentonderzoeken 2016

EEN ONDERZOEK BIJ PATIËNTEN MET CARDIOVASCULAIRE ZIEKTEN, DIABETES, COPD EN/OF ASTMA

Eindscriptie 2016

De rol van zingeving bij leefstijlverandering
De appel is een beeld wat de onderzoekers goed vonden passen bij het veranderen van de leefstijl, omdat ‘gezond eten’ past bij leefstijlverandering bij bovengenoemde ziektebeelden. De hap uit de appel in de vorm van een hart, weerspiegelt het andere aspect wat in het onderzoek naar voren komt, namelijk ‘zingeving’. Het staat voor dat wat mensen belangrijk vinden in het leven. Het weerspiegelt ook de vier vormen van zingeving, zoals ‘zichzelf’ (de appel, die de persoon voorstelt, is uniek), ‘anderen’ (de appel die in verbinding staat/stond met een boom), het transcendente (de verbinding met de hogere macht, zoals de boom), ‘de natuur’ (een appel is een natuurlijk product en groeit in de natuur). De hap uit de appel weerspiegelt ook de wijze van onderzoeken, namelijk het diep door proberen te dringen tot de beleving van respondenten, om tot de kern te komen. Door diep tot de kern door te dringen zijn nieuwe inzichten opgedaan die duidelijk maakten dat leefstijlverandering voor respondenten meer is dan het opvolgen van leefstijlregels, zoals het nemen van gezonde voeding.

Samenvatting

Binnen de maatschappelijke gezondheidszorg is onderzoek gedaan naar de rol van zingeving bij leefstijlverandering bij mensen met een cardiovasculaire ziekte, diabetes mellitus, COPD en/of astma. Het onderzoek is voortgekomen uit het promotieonderzoek van Leida Janssen-Niemeijer.

Methode
Er is gekozen voor een kwalitatieve onderzoeksstrategie en een fenomenologische benadering, om met een ‘open vertrekhouding’ het onderzoek uit te voeren. In de maanden maart en april 2016 zijn acht diepte-interviews gehouden door onderzoeker en opdrachtgever Leida Janssen-Niemeijer. Voor het onderzoek is een doelgerichte selecte steekproef gekozen. Tot de populatie behoren zowel mannen als vrouwen met een cardiovasculaire ziekte, diabetes mellitus, COPD en/of astma, in de leeftijdscategorie van 18 tot 80 jaar, die te maken hebben met leefstijlverandering en begeleiding hebben (gehad) van een praktijkverpleegkundige. Tijdens de individuele niet-gestructureerde interviews werd gevraagd naar de betekenis van de leefstijlverandering en de rol van zingeving bij leefstijlverandering.

Resultaten
De respondenten benoemden verschillende aspecten die betrekking hebben op leefstijlverandering zoals interventies op het gebied van voeding, medicatie, stoppen met roken, bewegen, het verlagen van stress, structuur en controle, het handelen van professionals, planning en onbegrip van anderen. Tevens werd benoemd door respondenten dat leefstijlverandering het doen van zinvolle activiteiten kan belemmeren. De respondenten benoemden hulpbronnen die onder te verdelen zijn in de vier vormen van zingeving vanuit de definitie van Puchalski en Ferrell (2010), namelijk ‘zichzelf’, ‘anderen’, ‘God/hogere macht’ en ‘natuur’. Bij ‘zichzelf’ werden veel aspecten benoemd die respondenten helpen, zoals zelfdiscipline, het zorgen voor structuur en het stellen van grenzen. Voor veel respondenten helpt vooral de wil om zich gezond te voelen om de leefstijlverandering vol te houden. Daarnaast helpt een zinvolle activiteiten enkele respondenten om regelmaat te creëren en kwaliteit van leven te ervaren. ‘Anderen’ werd ook benoemd als hulpbron. Anderen kunnen bijvoorbeeld de respondent stimuleren om zich te houden aan de leefstijlverandering. Enkele respondenten gaven aan dat het kunnen praten over leefstijlverandering en het begrip van anderen, belangrijk voor hen is. Tevens helpt het ervaren van een bepaalde rol in het leven, zoals moeder of oma, respondenten bij het volhouden van de leefstijlverandering. Enkele respondenten benoemden dat religie hen kracht en rust geeft om vol te houden. Andere respondenten gaven aan dat religie voor hen geen hulpbron bij leefstijlverandering is. Sommige respondenten waren zich niet bewust van de rol die religie kan innemen bij leefstijlverandering. Een respondent gaf aan ‘religie’ te willen betrekking bij leefstijlverandering. Ten slotte werd ‘natuur’ als hulpbron benoemd om ontspanning te vinden.

Conclusie/aanbevelingen
Uit het onderzoek is gebleken dat zingeving door de respondenten als hulpbron wordt ervaren. De hulpbronnen die benoemd werden, passen bij de vier vormen van zingeving. Opvallend was bij de vorm ‘zichzelf’, dat de wil om zich gezond voelen voor respondenten belangrijk is om bezig te kunnen blijven. Bij de vorm ‘anderen’ werd door respondenten benoemd dat het krijgen van begrip van anderen belangrijk is. Tevens is het hebben van een verantwoordelijkheid jegens anderen, voor sommige respondenten een stimulans om leefstijlverandering vol te houden. ‘Religie’ werd door
sommige religieuze respondenten als hulpbron ervaren bij leefstijlverandering. ‘Natuur’ werd ook als hulpbron gebruikt om ontspanning te vinden. Vanuit de interviews is gebleken dat de respondenten zich niet meteen bewust waren van de rol van zingeving bij leefstijlverandering. Aan te bevelen is dat verpleegkundigen aandacht besteden aan wat de leefstijlverandering voor patiënten betekent. Bovendien kunnen verpleegkundigen patiënten ondersteunen om bewust te worden van de rol die zingeving kan spelen bij leefstijlverandering.

Sylvia van den Brink, Christien Greving, Rynke Saathof