Lectoraat ZS header
  • 'Het lectoraat zorg en zingeving onderzoekt de bezieling van zorgvragers en zorgverleners’

    Ziekte kan diep en blijvend ingrijpen in het leven van mensen. Het kan betekenen dat zij een nieuw perspectief in het leven moeten vinden of van het leven afscheid moeten nemen. De confrontatie met levens- of zingevingsvragen is dan aan de orde en die heeft invloed op het welbevinden van de zorgvrager. Ieder mens ervaart zijn ziekte anders en verwerkt deze op een persoonlijke manier. Het verlenen van goede zorg betekent dan ook dat zorgverleners hier aandacht voor hebben. Het gaat om zorg waarbij de zorgvrager als mens centraal staat.

    ‘Ja, als de eerste klap van de diagnose is gevallen, dan komen er natuurlijk heel veel vragen. Over hoe het in de toekomst moet, wat voor dingen je gaat regelen, hoe mijn partner ermee omgaat en…….’
    (Zorgvrager)

    Mensgerichte zorg raakt ook aan de bezieling van zorgvragers zelf. Zij ontlenen de motivatie in hun werk voor een belangrijk deel aan de persoonlijke aandacht die zij willen hebben voor de zorgvrager. Zij hebben niet alleen aandacht voor de ziekte, maar ook voor de persoonlijke betekenis die de zorgvrager daaraan geeft. Deze aandacht is niet altijd vanzelfsprekend. Persoonlijke- en omgevingsfactoren kunnen daarbij in de weg staan. Dit kan de bezieling van de zorgverlener onder druk zetten. Ook ervaren zorgverleners verlegenheid in het omgaan met levens- en zingevingsvragen van zorgvragers.

    ‘Ze had kinderen van zes, vier en twee jaar. Ze wist dat ze die moest achterlaten. Dat heeft haar gebroken. Dat vond ik heel moeilijk, omdat ze niemand toeliet. Dan ga ik eens voor mijzelf nadenken. Hoe zou ik het zelf gedaan hebben? Wat zou mij helpen? Moeilijk is dat. Ik voel mij dan machteloos. Ik zie haar strijden. Ze had levensvragen, maar de spiraal was niet te doorbreken’
    (Verpleegkundige)

    Deze twee perspectieven van bezieling in de gezondheidszorg vormen het centrale onderzoeksthema van het lectoraat. Samen met partners uit het werkveld en het onderwijs wil het lectoraat kennis ontwikkelen op dit gebied van mensgerichte zorg.

    Het lectoraat werkt hierbij aan de volgende onderzoekslijnen:

    • Persoon en zingeving: hierbij gaat het om de ontwikkeling van de attitude van zorgverleners ten opzichte van de zingeving van zorgvragers en de wijze waarop zij met zorgvragers daarover communiceren.
    • Praktijk en zingeving: hierbij gaat het om de aandacht voor zingeving in het methodisch zorgproces van mensgerichte zorg.
    • Perspectief en zingeving: hierbij gaat het om de aandacht voor zingeving in  beleidsontwikkeling en kwaliteitszorg in zorginstellingen

    ‘Aandacht voor zingeving moet zichtbaar worden gemaakt in beleid en het gedrag van medewerkers. Het moet worden geborgd in de beleids- en kwaliteitscyclus’
    (Bestuurder zorginstelling)

    Het lectoraat zorg en zingeving verricht praktijkgericht onderzoek en draagt met de resultaten daaruit  bij aan het ontwikkelen mensgerichte zorg in de praktijk van de zorgverlening en de ontwikkeling van het onderwijs op dat gebied.

    ‘Ik heb onderzoek gedaan naar de rol van zingeving in de gezondheidszorg. Daaruit bleek dat veel verpleegkundigen ruimte maken voor zingeving, maar dat ze dat heel verschillend inkleuren: voor de één is het een arm om een schouder, voor de ander een gesprek over levensvragen. Het heeft mij geleerd dat zingeving ook in kleine dingen kan zitten.’
     (Student verpleegkunde)

    Het lectoraat levert met haar werk een bijdrage aan de missie van hogeschool Viaa die is samengevat in de slogan ‘Als je gelooft in je werk’. Hiermee onderstreept zij het belang van de aandacht voor bezieling in de ontwikkeling van de beroepspraktijk en de vorming van professionals.

     

  • Het lectoraat wil met praktijkgericht onderzoek, implementatie- en scholingstrajecten bijdragen aan de systematische inbedding van spirituele zorg in zorg- en onderwijsprocessen. Hierbij wordt de aandacht gericht op de volgende deelgebieden:

    Borging van spirituele zorg in het multidisciplinair zorgproces

    Onderzoek zal zich onder andere richten op de volgende vraagstellingen:

    • Hoe krijgt spirituele zorg systematisch vorm in intake, planning, uitvoering en evaluatie van zorg?
    • Wat is de relatie tussen spirituele zorgverlening en patiënttevredenheid en kwaliteit van leven van de patiënt?
    • Welke sectorspecifieke inkleuring is hierbij zichtbaar (algemene gezondheidszorg, geestelijke gezondheidszorg en maatschappelijke gezondheidszorg)?
    • Hoe is de rolverdeling in multidisciplinaire teams als het gaat om het verlenen van spirituele zorg en hoe komt deze tot stand?
    • Welke factoren bepalen de bijdrage van een zorgverlener aan het verlenen van spirituele zorg?
    • Wat is de invloed van de spiritualiteit van de zorgverlener op het verlenen van spirituele zorg?

    Ontwikkeling van competenties van zorgverleners voor het verlenen van spirituele zorg

    Onderzoek zal zich onder andere richten op de volgende vraagstellingen?

    • Wat zijn competenties van zorgverleners voor het verlenen van spirituele zorg?
    • Welke strategieën dragen bij aan het ontwikkelen van deze competenties (implementatie en deskundigheidsbevordering)?
    • Welke bijdrage kunnen initiële beroepsopleidingen in zorg en welzijn en vervolgopleidingen leveren aan het ontwikkelen van deze competenties?
    • Wat is de rol van opleiders in het ontwikkelen van competenties voor het verlenen van spirituele zorg?

    Visievorming over spirituele zorg in zorg- en hulpverlening

    Hierbij gaat het om het bijdragen aan kennisdeling tussen zorg- en hulpverleners en het onderlinge debat initiëren over hun rol in de spirituele zorg. De aandacht richt zich hierbij onder andere op:

    • Een bruikbare definitie van spiritualiteit in zorg en hulpverlening
    • Spirituele zorg gerelateerd aan theorieën over zorg- en hulpverlening
    • Afbakening rollen in spirituele zorg
    • Actuele ontwikkelingen op het gebied van spirituele zorg
    • Samen werken aan resultaatgerichte praktijkprojecten

    Het lectoraat wil met zorgaanbieders in zorg en welzijn werken aan systematische inbedding van spirituele zorg vanuit de door de aanbieder geformuleerde missie en visie op zorg. Belangstellenden kunnen hiervoor contact opnemen met het lectoraat, tel. 038 - 425 55 42.

  • Op deze pagina vindt u de meest recente publicaties van het lectoraat Zorg en Spiritualiteit

    In gesprek over liefdevolle zorg, met wijkverpleegkundige Adriana Janssen en HBO-docent Bart Cusveller (Viaa, lectoraat Zorg en Zingeving), in Lelie Magazine.

    Patients’ views on general practitioners’ role during treatment and follow-up of colorectal cancer: a qualitative study. Artikel m.m.v. Carriene Roorda-Lukkien in Family Practice, november 2016.

    De spirituele ontwikkeling van studenten verpleegkunde in Nederland en Europa. Artikel door Annemiek Schep- Akkerman in Onderwijs en Gezondsheidszorg. December 2016, jaargang 40, nummer 7, pag. 25-29.

    Een nieuwe beroepscode voor alle verpleegkundigen en verzorgenden in Nederland. Door Bart Cusveller, onderzoeker Lectoraat Zorg en Zingeving, in Lindeblad, jaargang 13, nummer 1, juni 2016, pag.3.

    De ontwikkeling van de spirituele zorgcompetenties en eigen spiritualiteit van HBO-V studenten. Door Annemiek Schep-Akkerman, onderzoeker Lectoraat Zorg en Zingeving, in Nederlands Tijdschrift voor Behavioral Medicine, jaargang 2016

    ‘Zingeving in zorg; de mens centraal’. Bij ZonMw verschenen signalement dat inzicht geeft in het kennisdomein en de kennisvragen die er op dit vlak zijn in de gezondheidszorg. Het lectoraat Zorg en Zingeving van hogeschool Viaa heeft aan dit signalement bijgedragen met een essay over het belang van de ontwikkeling van een basisbekwaamheid van zorgprofessionals voor het omgaan met zingeving.
    Link naar essay Zorg voor zingeving: basisbekwaamheid vereist
    Link naar signalement ZonMw-signalement 'Zingeving in zorg: De mens centraal'

    Zingeving in zorg en welzijn. HBO Leerboek voor professionals in zorg en welzijn. Auteurs: René van Leeuwen (lector Zorg en Zingeving, hogeschool Viaa), Carlo Leget en Marjoleine Vosselman.
    Uitgeverij: Boom/Amsterdam: https://www.boomhogeronderwijs.nl/kernproduct/686/Zingeving-in-zorg-en-welzijn

    Of Codes en Conscience: Reflections on Nursing Ethics in The Netherlands, Bart Cusveller, in Dignitas Vol. 23, No. 1 (Spring 2016).

    Kerk kan wijkzorg aanbieden. Artikel door René van Leeuwen, Bart Cusveller en Jeannette Slendebroek in het Nederlands Dagblad, d.d. 12 mei 2016.

    Scheid therapie en pastoraat. Artikel door Henk Stulp in het Nederlands Dagblad, d.d. 10 maart 2016.

    Zichtbaar in zorg. Christelijke zorgprofessionals over geloof & werk. Het boekje Zichtbaar in zorg is een uitgave van Het lectoraat Zorg en Zingeving (Viaa), het lectoraat Verpleegkundige beroepsethiek (CHE) en het lectoraat Jeugd en Gezin (CHE) en werd gepresenteerd op het symposium Zichtbaar in Zorg dat op 12 juni 2014 plaatsvond. Het boekje is ad € 6,95 te bestellen bij Viaa (j.faber@viaa.nl).

    Bruikbaarheid van de Hospital Anxiety and Depression Scale (HADS) voor het bepalen van angst en depressie bij palliatieve zorgvragers in een hospice.
    In samenwerking met Hospice Kuria in Amsterdam heeft het lectoraat onderzoek gedaan naar de mogelijkheden om de HADS binnen de context van het hospice te gebruiken. Het onderzoek is onder leiding van A. Schep-Akkerman (onderzoeker van het lectoraat) uitgevoerd door studenten HBO-V.
    Uit het onderzoek blijkt dat de HADS een bruikbaar instrument is voor het screenen van angst en depressie bij zorgvragers in de palliatieve fase. Het helpt zorgverleners meer vat te krijgen op deze problemen.

    In oktober 2013 verscheen in Nurse Education Today, het artikel Student nurses perceptions of spirituality and competence in delivering spiritual care:
    A European pilot study, waaraan o.m. is meegewerkt door René van Leeuwen en Annemiek Schep- Akkerman. http://dx.doi.org/10.1016/j.nedt.2013.09.014

    In IDDG, pag. 20-22, het artikel Profiel en context van christenprofessionals in de zorg: het onderzoek 'Geloof in zorg'. Bart Cusveller en René van Leeuwen.

    Geloof in zorg: Transparantie en participatie. Onderzoek naar profiel, context en toerustingsbeoefte van christenprofessionals in de zorg. Uitgevoerd door Annemiek Schep- Akkerman en René van Leeuwen (lectoraat Zorg en Spiritualiteit (GH)) en Bart Cusveller (lectoraat Verpleegkundige beroepsethiek (CHE))

    Inzicht van verpleegkunde-studenten in spiritualiteit en spirituele zorg. Resultaten an een pilotstudie. Annemiek Schep en René van Leeuwen in Vakblad voor opleiders in het gezondheidszorgonderwijs, Nummer 1 - januari 2012 (www.OenG.bsl.nl)

    Verankering van de spirituele dimensie in palliatieve consultatiediensten. Inventarisatie, evaluatie, aanbevelingen. Eric Ettema, Marijke A. Wulp, René van Leeuwen & Carlo J.W. Leget in Nederlands-Vlaams Tijdschrift voor Palliatieve Zorg 2011 (11) 3.

    Is er een relatie tussen gehechtheid aan mensen en gehechtheid aan God? Henk Stulp in Psyche & Geloof. Tijdschrift van de Christelijke Vereniging voor Psychiaters, Psychologen en Psychotherapeuten (2011, nr. 4)
    Hoofdlijnen gehechtheidstheorie 

    Spirituele zorg in de palliatieve zorg
    René van Leeuwen heeft als lid van de Werkgroep Ethiek en Spirituele Zorg van Agora, meegewerkt aan het visiestuk ‘Spirituele zorg in de palliatieve zorg’, dat is aangeboden aan staatsecretaris Velthuizen-van zanten. Het stuk benadrukt het belang van integratie van de aandacht voor spiritualiteit zorgbeleid, zorgpraktijken, onderzoek en onderwijs in de zorg.
    Download visiestuk ‘Spirituele zorg in de palliatieve zorg’ (2011)

    Terug

  • 13 april 2017, 13.00-17.00 uur. Middagsymposium Zingeving in zorg en welzijn: ook dat nog?! Georganiseerd door het lectoraat Zorg en Zingeving. Meer informatie >>>. U kunt zich voor deze bijeenkomst niet meer aanmelden.

    18 januari 2017, 15.30-20.30 uur. Werkconferentie Kerkelijk zorgcoordinator Parish nursing in Nederland, bij hogeschool Viaa, Grasdorpstraat 2, Zwolle. Lees reacties en download presentaties >>>

    27 september 2016, 14.00 - 16.00 uur, hogeschool Viaa: Invitational conference verpleegkundige aandachtsvelder zingeving, voor geestelijk verzorgers. Opgave via j.faber@viaa.nl.

    16-17 juni 2016, WEON (40th Anniversary of the Dutch Epidemiology Conference; www.weon2016.org ) in Wageningen. Titel poster: Are Dutch bachelor nursing students fit for the future to give spiritual care? (Annemiek Schep).

    18 mei 2016, Symposium ‘Oud is in’, Opleiding Praktijkverpleegkundigen huisartsenpraktijk, Hogeschool Viaa, Zwolle
    Workshop: Zingeving in de ouderenzorg (René van Leeuwen, lector).

    12-14 mei 2016 ECRSH (www.ecrsh.eu ) in Gdansk, Polen. 
    Presentatie door Annemiek Schep: Attention of nurses for the Christian faith of patients within mental health care.
    Presentatie door René van Leeuwen: Development And Measurement Of Spiritual Care Competences In Nursing.

    2 december 2015: Deelname aan de werkconferentie ‘Routekaarten op zin en levensvragen voor werkers op polikliniek en eerste lijn’ (Carriene Roorda-Lukkien).

    24 november 2015. René van Leeuwen spreekt over competenties voor het bieden van spirituele zorg door verpleegkundigen op het symposium ‘Spirituele zorg aan het eind van het leven in Nederlandse verpleeghuizen’, VuMedisch Centrum Amsterdam.

    19 november 2015: Lezing over de nieuwe verpleegkundige beroepscode op een netwerkbijeenkomst voor zelfstandige zorgverleners. Ark van Noach, Maasstraat 14, 3313 CR  Dordrecht. (Bart Cusveller).

    31 oktober 2015: Bijdrage aan de workshop "Eerstelijns begeleiding, wat mag je verwachten" tijdens borstkankersymposium in Kasteel de Vanenburg in Putten. (Carriene Roorda-Lukkien).
    Link naar het symposium: http://www.naaktewaarheid-borstkankersymposium.nl/
    Link naar de workshop: http://www.naaktewaarheid-borstkankersymposium.nl/index.php/sessions/eerstelijns-begeleiding-wat-mag-je-verwachten/

    6 juni 2015: Verzorgen Workshop relfectie op goede zorg, Christian Medical Fellowship (René van Leeuwen).

    7 mei 2015: De Spiritualiteit van Florence Nightingale, lezing voor PKN Deventer (René van Leeuwen).

    12 en 13 februari 2015, deelname meeting European Network Research in Spirituality in Nursing and Midwifery, Londen UK (René van Leeuwen).

    11 februari 2015, presentatie over zinvolle zorg tijdens interactieve meeting Mensgerichte zorg, met werkveld op Viaa (René van Leeuwen).

    4 - 6 februari 2015, Aliza Damsma verzorgt een presentatie over hoe het NSM kan helpen in de anticipatie op veranderingen in de maatschappij. "The future of nursing in the Netherlands", tijdens het International Scientific Nursing and Midwifery Congress, in Antwerpen.

    4 - 6 februari 2015, Annemiek Schep verzorgt een presentatie ‘Dutch nursing students, the Neuman Systems Model in education and spiritual care competence’, tijdens het International Scientific Nursing and Midwifery Congress, in Antwerpen.

    5/6 oktober 2012, vond in congrescentrum De Werelt, Lunteren, het 3e congres Geloof in Zorg! plaats. Het thema dit jaar: Kies dan het leven.

    3/4 november 2011. 5th bi-annual international student conference - 'Spiritual Care and Health Professions: Context and Practice' .

    30 september 2010. Open kennisbijeenkomst 'Geinspireerde mensen, geinspireerde zorg'

  • Lector

    RenéRené van Leeuwen (1956) is verpleegkundige en gezondheidswetenschapper. Hij heeft als verpleegkundige in de geestelijke gezondheidszorg gewerkt en is sinds 1985 in verschillende functies verbonden aan het hoger beroepsonderwijs voor verpleegkundigen.

    Hij studeerde gezondheidswetenschappen aan de universiteit van Maastricht. Van Leeuwen studeerde daar af op een Delphi onderzoek naar de inhoud van de verpleegkundige diagnose spiritual distress. In 2008 promoveerde hij aan de Rijksuniversiteit Groningen op het proefschrift ‘Towards nursing competencies in spiritual care’.

    René heeft verschillende publicaties op zijn naam staan over psychiatrische verpleegkunde, kwaliteit van zorg en zorg en spiritualiteit.

    Vanaf 1 september 2008 geeft hij als lector leiding aan het lectoraat zorg & zingeving (voorheen zorg en spiritualiteit). Daarnaast is hij als senior docent verbonden aan de opleiding HBO-V van Viaa.
    Op 14 mei 2009 sprak René zijn lectorale rede Geloof het of niet.....! uit.

     

    Leden van de kenniskring

     

    AlizaDrs A. (Aliza) Damsma- Bakker, R.N. MSc Education

    Aliza is als docent/onderzoeker verbonden aan de Academie Health Care en (sinds oktober 2014) aan het lectoraat Zorg en Zingeving. Zij is als verpleegkundige werkzaam geweest in de thuiszorg en op diverse klinische afdelingen waaronder thoraxchirurgie.
    Na de studie Verplegingswetenschap is ze in 2007 bij Viaa komen werken als verpleegkunde docent. In deze functie heeft ze zich verder ontwikkeld door een master Onderwijskunde af te ronden. Haar passie ligt in het garanderen van de kwaliteit van zorg voor unieke individuen en het begeleiden van verpleegkundige studenten tot zelfbewuste en kritische beginnend beroepsbeoefenaren.

     

    BartDr. B. (Bart) Cusveller

    Bart is verpleegkundige (Christelijke Hogeschool Ede, 1983-1987) en filosoof (Vrije Universiteit, 1987-1991). Hij werkte als wetenschappelijk medewerker aan een centrum voor medische ethiek (Prof.dr. G.A. Lindeboom Instituut, 1991-2006) en promoveerde op een filosofisch proefschrift over de relatie tussen levensbeschouwing en zorg in de verpleegkunde (Universiteit Leiden, 2004). Daarna was hij seniordocent en senioronderzoeker in de verpleegkunde en zorgethiek (Christelijke Hogeschool Ede, 2003-2009) en lector Verpleegkundige beroepsethiek (Christelijke Hogeschool Ede, 2009-2014). Sinds 2015 werkt hij als docent en onderzoeker in verpleegkunde en zorgethiek aan de academie Health Care van hogeschool Viaa. Hij heeft veel gepubliceerd en werkt nu als lid van de kenniskring aan verschillende projecten.

     

    LeidaA.J. (Leida) Janssen- Niemeijer MScN

    Leida is als docent/onderzoeker verbonden aan de Academie Health Care en (sinds oktober 2014) aan het lectoraat Zorg en Zingeving. Leida werkte zes jaar als verpleegkundige in het UMCG op de afdeling MDL.
    In 2004 ronde ze de studie Verplegingswetenschappen af aan de Universiteit in Maastricht met de scriptie: Invloeden op spirituele zorg. In 2006 werd ze docent aan de HBO-V.
    Nu is ze promovenda aan de Universiteit van humanistiek. Het onderzoek gaat over: Het aspect zingeving bij leefstijl verandering bij chronisch zieken.

     

    CarrieneDr. Ir. C. (Carriene) Roorda-Lukkien

    Carriene is epidemioloog en sinds augustus 2015 werkzaam als docent/onderzoeker bij de afdeling Health Care van Hogeschool Viaa. Hiervoor werkte ze bij de afdeling Huisartsgeneeskunde van het Universitair Medisch Centrum Groningen. Als promovendus en postdoc heeft zij onderzoek gedaan naar de rol van de huisarts in de zorg voor patiënten met (borst)kanker. Daarnaast gaf zij onderwijs aan studenten geneeskunde en aios Huisartsgeeeskunde. In april 2015 is zij gepromoveerd. De titel van haar proefschrift is: “The role of the general practitioner during treatment and follow-up of patients with breast cancer”. Carriene heeft verschillende artikelen gepubliceerd over de zorg voor patiënten met (borst)kanker.

     

    AnnemiekDr. A.E. Schep-Akkerman

    Annemiek Schep-Akkerman (1977) is gezondheidswetenschapper en epidemioloog. Zij heeft gezondheidswetenschappen gestudeerd aan het UMC St. Radboud in Nijmegen en daarna een promotie-onderzoek gedaan bij het Julius Centrum van het UMC Utrecht over het voorschrijven van antibiotica bij luchtwegklachten door huisartsen. Vervolgens heeft ze een jaar aan een vervolgonderzoek gewerkt op het UMC Utrecht en een jaar onderzoek gedaan bij de afdeling Huisartsgeneeskunde van het UMC St Radboud.
    Sinds 1 november 2008 is zij als epidemioloog aan het lectoraat Zorg en Zingeving verbonden, en is bezig geweest met verschillende onderzoeken onder verpleegkundigen en studenten Verpleegkunde.
    Annemiek heeft verscheidene publicaties op haar naam staan over antibioticaprescriptie, over moreel beraad in de neonatologie en huisartsgeneeskundige onderwerpen onderwerpen. En nu ook over verpleegkunde en spiritualiteit. 

     

    HenkDrs. H.P. Stulp

    Henk Stulp is als docent psychologie verbonden aan de opleiding Social Work van Viaa. Aandachtsgebieden van hem zijn –naast het doceren van eigen vakken- onderwijsontwikkeling, kwaliteitszorg en methodiek. Vanaf 1988 is hij werkzaam aan Viaa.
    Hij heeft Ontwikkelingspsychologie gestudeerd aan de RijksUniversiteit te Groningen. Naast zijn werk aan Viaa is hij als GZ-psycholoog werkzaam in een eerstelijnspraktijk. Verder verzorgt hij het psychologie-onderwijs aan de Theologische Universiteit te Kampen.
    Zijn interesse gaat uit naar de invloed van psychologische processen op de beleving van spiritualiteit. Onderzoek Godsbeelden
    Lees hier een interview met Henk 

     

    JoukjeSecretariaat / contact

    Joukje Faber-Zijlstra J. (Joukje) Faber- Zijlstra is sinds maart 2001 als secretaresse werkzaam bij hogeschool Viaa en vanaf 2007 verbonden aan het Centrum voor Samenlevingsvraagstukken.

    E-mail: j.faber@viaa.nl / lectoraatzorgenzingeving@viaa.nl
    W: www.lectoraatzorgenzingeving.nl

    Bereikbaarheid en parkeren >>>