Paradoxen bij Samen Vernieuwend Opleiden (NRO-project)

Onderwijsvernieuwing is zelden eenvoudig. In vernieuwingsprocessen ontstaan voortdurend spanningen: tussen sturen en loslaten, tussen centrale afspraken en lokale autonomie. Deze spanningen zijn vaak geen problemen die opgelost moeten worden, maar paradoxen: ogenschijnlijke tegenstellingen die elkaar juist nodig hebben. Het negeren van deze paradoxen kan innovatieprocessen doen stagneren, terwijl het (h)erkennen en bespreekbaar maken ervan juist continuïteit en duurzaamheid bevordert.

In dit onderzoeksproject staat de vraag centraal hoe hbo-lerarenopleidingen omgaan met dergelijke paradoxen tijdens innovatieprocessen. Deze opleidingen bevinden zich in een dynamische context, gekenmerkt door lerarentekorten, maatschappelijke verwachtingen en beleidsdruk. Juist daar maken spanningen tussen verschillende belangen en perspectieven vernieuwing complex én urgent.

Vanuit de paradoxtheorie onderzoeken we hoe innovatieteams deze spanningen herkennen, bespreekbaar maken en hanteren. We voerden een multiple case study uit binnen vier actuele vernieuwingscasussen, waarbij gebruik is gemaakt van de kwalitatieve onderzoeksmethode Learning Histories. Deze aanpak maakt zichtbaar hoe betrokkenen innovatieprocessen ervaren en welke keuzes zij onderweg maken.

Het onderzoek biedt inzicht in:

• welke paradoxen zich voordoen in samen vernieuwend opleiden;
• hoe teams hiermee omgaan in de praktijk;
• en hoe dit het verloop en de uitkomsten van vernieuwing beïnvloedt.

Door paradoxen te benaderen als een dynamisch spanningsveld in plaats van als een probleem, ontstaat ruimte voor en-en denken en strategieën die bijdragen aan duurzame en toekomstbestendige onderwijsvernieuwing.

Dit onderzoek wordt uitgevoerd door het consortium Samen Vernieuwend Opleiden: Goede Onderwijspraktijken (Hogeschool Viaa), Lectoraat Integratief opleiden en boundary crossing (Fontys Hogeschool), Lectoraat Leren en Innoveren (Hogeschool van Amsterdam), Leerlab Eigentijds onderwijs (Hogeschool Arnhem-Nijmegen), Teacher College (Windesheim), Spring (Hogeschool Leiden), HvA Double Degree.