Terugblik Conferentie Gent

Dat was het thema van de Nederlands-Vlaamse conferentie sociaal werk onderzoek, op 11 en 12 september in Gent (België). Deze tweedaagse bijeenkomst is dé plek waar onderzoekers van Nederlandse lectoraten sociaal werk en Vlaamse universiteiten samenkomen. Ook wij waren erbij namens het lectoraat Samenlevingsvraagstukken.

Het programma was stevig. Beide dagen startten met een keynote in de collegezaal en gingen verder met meerdere workshoprondes. In elke ronde werden tot vier onderzoeken gepresenteerd. Dat leverde een hoge informatiedichtheid op, maar ook veel mogelijkheden om onderzoeksideeën te delen, elkaar te bevragen en in discussie te gaan.

Conformeren of verzetten?

De aftrap kwam van Bart van Bouchaute, opleider aan de Arteveldehogeschool in Gent. Zijn boodschap: conformeer je als opleidingen en onderzoekers sociaal werk niet aan de neoliberale context, want dan komt de mensgerichtheid van het beroep onder druk te staan. Hij ziet dat er wel verzet is onder docenten sociaal werk, maar dat dit vaak individueel en passief is: niet meedoen aan wat niet zinvol lijkt. Zijn oproep: maak dit verzet collectief en actief.

Voorbeelden uit onderzoek

In de daaropvolgende workshops zagen we hoe sociaal werk-onderzoek bijdraagt aan transformatie. Zo presenteerden onderzoekers Emma Hrnjica en Ruud van der Meulen (Hogeschool Zuyd) hun analyse van de Participatiewet. Waar de wet in 2015 vooral draaide om controle en activering, ligt in de nieuwe Participatiewet in balans (2024) de nadruk op menselijke maat en ruimte voor vakmanschap. Dat biedt professionals meer handelingsvrijheid. Maar leidt maatwerk dan niet tot willekeur? Volgens de onderzoekers hoeft dat niet, mits professionals collectief worden ondersteund in rechtvaardig werken met waarden, het doorzien van aannames en systeemdynamiek, en relationeel leren.

Op de vraag hoe deze beleidswijziging tot stand kwam, was het antwoord pijnlijk duidelijk: niet door verzet vanuit sociaal werkers, maar door de impact van de toeslagenaffaire. Het financiële en maatschappelijke kostenplaatje daarvan maakte zichtbaar hoe desastreus een gebrek aan menselijke maat kan zijn – ironisch genoeg een argument vanuit een neoliberaal kader.

Onderzoekers in de houdgreep

Onze collega’s Betty en Alie verzorgden de workshop ‘Onderzoekers in de houdgreep’. Samen met andere onderzoekers verkenden ze hoe je balanceert tussen belangen van betrokkenen in het veld en die van opdrachtgevers, zoals gemeenten. Een belangrijke conclusie: te kritisch zijn brengt risico’s met zich mee. Er valt altijd méér te verbeteren in participatie en inclusie, maar te scherpe kritiek kan rechtse politiek juist in de kaart spelen om initiatieven af te breken. Constructiever is om goede praktijken zichtbaar te maken en door te ontwikkelen.

Sociaal veranderaars?

Op dag twee hield Richard den Brabander een kritische keynote over het nieuwe opleidingsprofiel Sociaal Werk. De titel ‘Sociaal werkers als sociaal veranderaars’  leek veelbelovend, maar in de uitwerking draait het vooral om het begeleiden van mensen bij verandering. Dat is volgens hem een wel heel beperkte interpretatie van de rol van sociaal werkers als veranderaars.

Creatieve werkvorm

Collega’s Wilma en Monica verzorgden een creatieve workshop rond hun project ‘Zorg en Veiligheid’ . In deze workshop deelden ze de zoektocht hoe ze ons in onderzoek verhouden tot en verzetten tegen taal die kan verwijderen; taal die maakt dat de rauwe ervaring een gepolijst verhaal wordt. Maar taal kan de ander ook dichterbij brengen en verbinden, bijvoorbeeld door het gebruik van een dichtvorm – in dit geval Elfjes. Ze maakten daarbij de parallel met de opdracht van het sociaal werk: de ‘vreemde onbegrepen ander’ die vaak verwijderd is van ons en de samenleving dichterbij brengen. Deelnemers van de workshop kregen de opdracht om uitkomsten van hun eigen onderzoek te vatten in kernwoorden, om daar vervolgens elfjes van te maken.

Tot slot

Dit verslag is slechts een glimp van het rijke aanbod tijdens deze tweedaagse. Naast de inhoudelijke bijdragen was er ook veel ruimte om collega-onderzoekers te ontmoeten en ervaringen uit te wisselen. En natuurlijk hadden we tijd voor elkaar, onder andere op de woonboot waar we overnachtten. Met volle hoofden stapten we weer in de trein naar Nederland.