‘De samenleving’ uitgetekend in cartoons

Social Work beeldt nieuw profiel creatief uit

In het midden woningen, gebouwd op een vierkant. Daaromheen water. En op dat water een paar bootjes. De een met een zeil, de ander met een motor. Of geen van beide. Links dobbert iemand op een vlot, de hand hulpeloos uitstrekkend naar mensen op de kade.

Het is een cartoon van ‘de samenleving’, met al haar facetten. Evenwichtig en initiatiefrijk. Maar ook weerbarstig en hulpbehoevend. De realiteit waarbinnen de Social Work-studenten van Viaa zich leren bewegen.

Na de lancering in 2017 van een landelijk opleidingsdocument sociaal werk, stelde Viaa in samenwerking met het werkveld drie nieuwe profielen op voor de opleiding Social Work. Een van die profielen is Welzijn en Samenleving. Christel Teekman, onderzoeker en docent aan Viaa: “In dit profiel komen veel verschillende thema’s aan bod. Om deze thema’s op een aansprekende manier aan onze studenten uit te leggen, hebben we er vier cartoons over laten maken. De onderwerpen die je erin terugziet, zijn een versmelting van theorie, praktijk en de richtlijnen van de overheid. Een waardevolle combinatie, waarmee we onze studenten opleiden tot sociaal werkers die meebouwen aan een samenleving waarin iedereen kan meedoen.”

Contact is cruciaal

Is zo’n samenleving, met daarin voor iedereen een plek en een rol, een utopisch ideaal of een haalbare realiteit? Christel: “Het is vooral een récht, vastgelegd in nationale en internationale verdragen over de rechten van de mens. Het echte leven speelt zich af in de haarvaten van de wijken. Sommige mensen leven in omstandigheden die wij niet voor mogelijk houden. Door bijvoorbeeld ziekte, een beperking, armoede of onveiligheid, kunnen mensen van de samenleving af komen te staan en zelfs vereenzamen. Het is de taak van hulpverleners om deze mensen te helpen hun plekje (weer) in te nemen.

Daarvoor moet je eerst écht contact met ze maken. Dat lukt beter als je mensen in hun eigen context ontmoet en hun situatie met een open blik benadert. Het is veel te makkelijk om op voorhand met ideeën of oplossingen op de proppen te komen. We nodigen onze studenten daarom uit om mee te gaan naar plaatsen waar mensen uit de wijk elkaar ontmoeten. Denk aan een huiskamer van het Leger des Heils of aan een voetbalvereniging, die dankzij de ontmoetingen tussen mensen transformeert van clubhuis naar buurthuis. We stimuleren onze studenten zo veel mogelijk de praktijk op te zoeken. De kneepjes van het vak leer je uiteindelijk vooral door te doen.”

Catch & Care

Over ‘doen’ gesproken; het actie-element zie je opvallend veel terug in de cartoons. ‘Social work-out’, ‘Catch & Care’, een rondvliegende helikopter en mensen die ladders opklimmen. Zelfs de natuurlijke elementen laten zich horen en zien in de vorm van donder en bliksem. Is dit een letterlijke verbeelding van de transitie van een (meer passieve) verzorgingsstaat naar een participatiesamenleving?

Christel: “In onze samenleving gebeurt er van alles. Het leven bestaat voor een groot deel uit vallen en opstaan. Sinds de transitie moeten mensen als het minder goed gaat, gebruikmaken van hun eigen netwerk. Maar soms hebben ze die simpelweg niet. Dan zijn er professionals die ze opvangen en begeleiden. Dat kan op individueel vlak, maar ook door mensen met elkaar te verbinden of collectieve initiatieven aan te moedigen. Denk aan de gezamenlijke aankoop van zonnepanelen in een wijk, wat zorgt voor verbinding tussen buurtbewoners. Of aan een buurtinitiatief waar ouders met opvoedvragen wekelijks koffie drinken. Dergelijke initiatieven helpen mensen om contact te maken en naar elkaar om te zien. Dat is wat je uiteindelijk wilt bereiken.”